اسد الله معطوفى

412

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

به كار رفته است . در اين مورد خط ثلث جلا هم ديده مىشوند . 2 - خط نسخ : براى نگارش متن سنگ‌ها ( نام متوفى ، تاريخ ماه و سال فوت آنها ) و گاهى اشعار فارسى مورد استفاده بوده است . 3 - خط نستعليق : كه بيشتر مواقع براى نگارش اشعار فارسى و بندرت براى متن سنگها از آن بهره مىبردند . 4 - دو خط رقاع و ريحان : نيز در موارد بسيار كم مورد استفاده بوده‌اند . البته نوع رقاع در بعضى از كتيبه‌هاى چوبين در مرقدها و ساير نقاط امامزاده‌ها هم ديده مىشوند . 5 - خطوط ابتدائى و ساده : بر روى بعضى از سنگ قبرها كه تعداد قابل توجهى هم هستند حكاكان از خطوط بسيار ساده و مبتدى بهره برده‌اند ، طوريكه در مواردى چند حتى خواندن آنها براى نگارنده مقدور نبود . خط چنين سنگهائى كه تعلق به طبقات متوسط پائين يا محروم داشتند ، به احتمال زياد توسط خود حكاك مبتدى نوشته و نقر مىشد . در پايان اين قسمت تاكيد مىگردد كه كتيبه‌هاى سنگى و چوبى منطقه گرگان نيز با همين خطوط يادشده حكاكى شده‌اند . متن‌هاى مهم كتيبه‌ها و سنگ مزارهاى گرگان تاريخى متن‌ها و نوشته‌هاى روى كتيبه‌ها و سنگ مزارهاى خطه گرگان تاريخى متنوع و درخور توجهند طوريكه شايسته كنكاش و تأملى عميق هستند ، اما در ميان اين كثرت و تنوع ، سه نوع متن بر بقيه ارجحيت دارند : 1 - آيات قرآنى 2 - دعا 3 - سروده‌ها و ابيات فارسى . در ميان اين سه دسته متن ، باز چند نمونه شاخص‌تر و رايج‌تر از بقيه هستند و آنها را بر روى بسيارى از سنگ‌ها و كتيبه‌ها مىتوان ديد . چون اين چند نمونه مورد استفاده زيادى قرار گرفته‌اند و تكرار آنها در سراسر كتاب حجم زيادى را در برمىگرفت ، ضرورت ديده شد يك بار در همين بخش به ذكر و معرفى آنها پرداخته و در زمان شرح كتيبه‌ها و سنگها فقط به اول آنها اشاره گردد . مهمترين اين متنها در حيطه سه مورد يادشده عبارتند از : 1 - صلوات كبير : الهم صل على محمد المصطفى و صل على الامام المرتضى و صل على الامام الحسن المجتبى و صل على الامام الحسين الشهيد بكربلا و صل على الامام على زين العابدين و صل على الامام محمد باقر و صل على الامام جعفر الصادق و صلى على الامام موسى الكاظم و صل على الامام على بن موسى الرضا و صل على الامام محمد التقى و صل